Gần cuối buổi chia sẻ chuyên đề vừa rồi, một học viên đang ở Hoa Kỳ hỏi rằng một người cần thực hành bao nhiêu giờ, trong bao nhiêu năm, thì mới đủ tự tin để làm nghề trị liệu. Đây là câu nhiều người vào nghề mang theo mà ít khi hỏi thành lời, vì hỏi ra thì sợ bị xem là chưa đủ, còn không hỏi thì mang theo rất lâu.

TS. Lê Nguyên Phương không đưa ra một con số. Ông kể về hai hệ thống đào tạo và đặt chúng cạnh nhau, rồi để người nghe tự thấy điều nằm giữa.

Ở Việt Nam, một người học bốn năm cử nhân tâm lý, trong đó phần dành riêng cho tham vấn rất mỏng so với toàn bộ chương trình. Học xong, người ấy có thể mở phòng tham vấn. Còn ở Hoa Kỳ, muốn hành nghề thì tối thiểu phải có bằng thạc sĩ, và chỉ một số ngành mới được phép hành nghề ở mức đó. Với bậc tiến sĩ lâm sàng hoặc tiến sĩ tham vấn, người học phải hoàn tất khoảng 3.000 giờ thực hành có giám sát [supervised hours] mới được cấp phép hành nghề độc lập.

Con số ấy không được nêu ra để nói nơi này hơn nơi kia. Nó nói một điều khác. Ở nơi nghề này đã đi qua nhiều thập niên để chuẩn hóa, người ta không tin rằng đọc đủ sách thì sẽ làm được nghề. Cái họ đòi hỏi là số giờ ngồi thật với người thật, và quan trọng hơn cả, là trong từng ấy giờ PHẢI CÓ NGƯỜI GIÁM SÁT.

Chữ giám sát dễ bị hiểu thành kiểm tra, nhưng không phải vậy. Nó là việc một người thực hành mang ca của mình tới một người đi trước, kể lại chuyện đã xảy ra trong phòng, rồi hai người cùng nhìn lại. Không nhìn thân chủ. NHÌN CHÍNH NGƯỜI ĐÃ NGỒI ĐÓ.

Vì sao chuyện ấy quan trọng đến mức được ghi vào điều kiện cấp phép? Hãy thử hình dung một buổi làm việc. Thân chủ đang kể, người tham vấn đang lắng nghe, đang theo từng câu, đang cân nhắc nên hỏi gì tiếp. Toàn bộ chú ý của người ấy đang ở phía bên kia. Trong lúc ấy, người ấy không thấy mình vừa hỏi dồn ba câu liền, không thấy mình vừa lướt qua một chủ đề vì chủ đề đó chạm vào chuyện của chính mình, không thấy mình vừa đi nhanh hơn thân chủ một nhịp và cũng không biết vì sao lại nhanh. Những điều đó đều có thật, và chúng chỉ hiện ra KHI CÓ MỘT NGƯỜI THỨ HAI NGỒI NHÌN.

Chuyện này không riêng gì nghề tham vấn. Một người quản lý trong cuộc họp cũng không thấy mình vừa cắt lời ai, vừa khép lại một hướng thảo luận bằng một câu tưởng như vô hại. Một giáo viên đứng lớp không thấy mình vừa bỏ qua một học sinh, chỉ vì em ấy hỏi đúng lúc mình đang mệt. Một người cha không biết vì sao mình cao giọng ở câu đó, chứ không phải câu trước. Trong mọi công việc có một con người ngồi trước mặt, người làm việc là người duy nhất "không nhìn thấy mình làm việc".

Đến đây có một chỗ dễ hiểu nhầm. Nếu đã không nhìn thấy mình, thì hóa ra phải chờ tới buổi giám sát mới biết mình đã làm gì. Không hẳn, vì có một thứ báo sớm hơn suy nghĩ, và nó NẰM NGAY TRONG THÂN. Nhịp thở ngắn lại, vai nhô lên, bụng siết, một luồng nóng chạy lên mặt trước khi câu nói kịp thành hình.

Người thực hành nào cũng có những tín hiệu đó, ở mọi buổi làm việc. Chúng xuất hiện đúng vào lúc người ấy vừa bị chạm vào một chỗ nào đó của chính mình. Chỉ là phần lớn thời gian không ai để ý, vì toàn bộ chú ý đang dồn về phía bên kia. Ai đọc được chúng thì dừng lại được ngay trong buổi đó, còn ai không đọc được thì phải chờ tới lúc ngồi kể lại cho người khác nghe mới biết. Và đọc được thân mình không phải chuyện tự nhiên mà có. Đó là thứ phải tập, trên chính thân mình, trước khi mang vào phòng tham vấn.

Quay lại câu hỏi ban đầu. TS. Lê Nguyên Phương nói rằng sự tự tin trong nghề không phải là hàm của bằng cấp, mà là hàm của ba thứ khác. Người ấy đã học sâu tới đâu, chứ không phải đã đi qua bao nhiêu khóa học. Người ấy có thực hành thường xuyên hay không, chứ không phải đã từng thực hành. Và CÁC CA CỦA NGƯỜI ẤY CÓ ĐƯỢC AI "NHÌN VÀO" HAY KHÔNG.

Ba thứ đó không đi kèm với bất kỳ tấm bằng nào. Người có bằng cao vẫn có thể thiếu cả ba, còn người có bằng thấp hơn vẫn có thể đủ cả ba, nếu chọn đi con đường dài.

Đó cũng là lý do số năm hành nghề không tự động biến thành năng lực. Một người có thể làm mười năm mà lặp lại đúng một cách làm suốt mười năm ấy, nếu chưa ai từng nhìn vào cách họ làm. "Thời gian một mình nó không dạy gì cả", nó chỉ làm cho thói quen, dù đúng hay sai, trở nên vững chắc hơn. Cũng như có người làm quản lý hai mươi năm mà vẫn điều hành y hệt năm đầu tiên. Không phải họ không muốn học, mà vì chưa ai nói cho họ biết điều họ đang làm, nên họ không có gì để học từ chính mình.

Còn một điều nữa, nằm sâu hơn câu hỏi của chị học viên tối hôm đó. Bao giờ thì tôi đủ, nghe thì giống một câu hỏi về thời gian, nhưng nghe kỹ thì nó là một câu hỏi về nỗi lo. Người mới vào nghề sợ mình làm hỏng, và nỗi sợ ấy chính đáng, vì nghề này làm hỏng được thật.

Nhưng nó không tan đi bằng cách tích thêm giờ. Nó chỉ đổi dạng. Người làm lâu năm vẫn gặp những ca vượt quá mình. Khác biệt không nằm ở chỗ họ hết sợ, mà ở chỗ họ nhận ra sớm hơn rằng mình đang chạm giới hạn, và biết lúc nào nên chuyển thân chủ sang một người khác.

Nói cách khác, thứ được xây lên qua ba nghìn giờ không phải là sự chắc chắn. Ba nghìn giờ không làm cho người ta hết sợ. Chúng chỉ làm cho người ta nhận ra giới hạn của mình sớm hơn một chút, và chính chỗ "sớm hơn một chút" ấy là NƠI THÂN CHỦ ĐƯỢC AN TOÀN.

Trong công việc của các bạn có bao nhiêu điều được học từ thời gian, và có bao nhiêu điều được học từ một người đã nhìn vào cách mình làm?

Trong ba điều làm nên sự tự tin nghề nghiệp, có một điều người thực hành có thể bắt đầu ngay mà không cần chờ ai: tập đọc những tín hiệu trong chính thân mình. Nhịp thở vừa ngắn lại, vai vừa nhô lên, bụng vừa siết. Đọc được chúng thì dừng lại được ngay trong buổi làm việc, thay vì phải chờ đến lúc ngồi kể lại cho người khác nghe.

SOMI-A, Liệu pháp Chánh niệm Tâm-Thể do TS. Lê Nguyên Phương thiết kế, là chương trình huấn luyện năng lực ấy, bắt đầu từ chính thân người thực hành trước khi mang vào phòng tham vấn.

Hiện tại, WISEDUCATION đang mở đăng ký khóa SOMI-A tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Lộ trình chi tiết tại đây: https://wiseducation.vn/somia

Hotline: 0968.587.908 - 0968.598.708 - 0975.813.754

Các bạn có thể xem bài viết gốc từ trang Tiến sĩ Lê Nguyên Phương tại: https://www.facebook.com/share/p/1D3DxQRh7e/

WISEDUCATION