THẲNG THẮN ĐỦ ĐỂ CHẠM, ĐỂ KHÔNG LÀM TỔN THƯƠNG NGƯỜI KHÁC

Rất nhiều người mang sự thẳng thắn của mình như một điều phải xin lỗi kèm theo khi dùng. Họ nói thật, rồi vội vã thêm "nhưng mình không có ý gì đâu", hoặc "xin lỗi vì mình nói hơi thẳng" - như thể bản chất chân thật trong lời nói của mình là điều có lỗi cần được biện minh, một góc nhọn cần được bọc lại trước khi trao đi.

Tôi không nghĩ vậy. Tôi tin rằng sự thẳng thắn không phải là điểm yếu hay tật xấu cần phải che đậy hay loại trừ - nó là cách một người chọn không nói điều không thật chỉ để làm hài lòng người khác. Và đó là phẩm chất đáng gìn giữ, chứ không phải thứ cần xin lỗi.

Thế nhưng, cũng phải công nhận rằng: nếu ở dạng thô, lời nói thẳng cũng dễ gây tổn thương, không phải vì bản thân sự thật có vấn đề, mà vì cách nó được nói ra đôi khi chưa cho người nghe đủ không gian để tiếp nhận. Và đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn trong bài viết này: điều gây tổn thương không phải là sự thật bên trong lời nói, mà là góc cạnh chưa được mài giũa của cách nói ra sự thật đó.

KHI THẲNG THẮN TRỞ THÀNH PHẢN ỨNG

Phần lớn những lần thẳng thắn gây tổn thương, theo tôi quan sát, không xảy ra vì người nói điều gì đó không đúng. Nó xảy ra vì lời nói được nói ra đúng lúc cảm xúc đang ở đoạn cao trào, - khi viên đá còn nguyên những góc cạnh thô, chưa kịp được gọt dũa lại. Đó có thể được xem là phản ứng thẳng thắn: nói thật, nhưng nói trong trạng thái chưa chọn lọc, chưa ở trong một trạng thái điều hòa thật sự và người nghe nhận được cả sự thật lẫn phần lực va đập chưa được kiểm soát đi kèm với nó.

Sự chuyển dịch cần làm ở đây là từ thẳng thắn phản ứng sang thẳng thắn có chủ đích. Không phải là chờ đến khi nguội hẳn rồi mới nói - làm vậy thì điều mình muốn truyền đạt cũng đã mất đi phần sống động rồi. Mà điều chúng ta có thể làm là học cách giữ lại cảm xúc đủ lâu để chọn đúng thời điểm, đúng cách diễn đạt - để điều mình muốn chia sẻ đến được người nghe nguyên vẹn, không bị diễn giải thành một pha tấn công mà người nói không hề có ý định đó.

MÀI, KHÔNG PHẢI MÀI MÒN

Có một điều tôi muốn nhấn mạnh, vì đây là phần nhiều người hiểu lầm khi được góp ý về cách giao tiếp: mài viên đá không có nghĩa là mài mòn nó. Không phải là pha loãng sự thật, không phải là nói vòng vo cho an toàn, không phải là đánh đổi sự chân thật để lấy sự dễ chịu cho người nghe. Điều cần thêm vào chỉ là một lớp đệm trong cách truyền đạt - để điều mình muốn nói đến được người nghe, thay vì bị chặn lại ở lớp phòng thủ đầu tiên của họ.

Một kỹ thuật tôi thấy hiệu quả trong thực hành coaching là sandwich feedback - kẹp phần phản hồi thẳng thắn giữa hai lớp: mở bằng sự ghi nhận chân thật, đưa ra điều cần nói thẳng ở giữa, và đóng lại bằng một câu hướng về phía trước. Ví dụ, thay vì nói thẳng: "Bài thuyết trình của bạn thiếu trọng tâm, người nghe không biết bạn muốn dẫn họ đến đâu" - một câu hoàn toàn đúng, nhưng người nghe rất dễ chỉ nghe thấy phần bị phê bình mà không biết phải làm gì tiếp theo - thì có thể nói: "Mình thấy bạn đã chuẩn bị kỹ và có nhiều thông tin đáng giá. Nếu chọn được một thông điệp trung tâm rõ hơn, người nghe sẽ dễ theo và nhớ lâu hơn nhiều. Mình tin bạn hoàn toàn làm được điều đó." Sự thật vẫn ở đó, nguyên vẹn. Người nghe vẫn nhận được đúng điều cần nghe - nhưng họ dễ dàng tiếp nhận, thay vì gồng lên chống đỡ.

GIỮ NGUYÊN, CHỈ THÊM CẦU NỐI

Một viên kim cương sau khi mài không trở thành viên đá khác - nó vẫn là chính nó, chỉ được định hình lại để điều mình muốn nói đến được người cần nghe nó, trọn vẹn hơn. Người thẳng thắn không cần học cách bớt thẳng thắn. Họ chỉ cần học cách trao điều chân thật đó ra theo cách người khác có thể thật sự đón nhận - không phải để làm hài lòng ai, mà để điều mình muốn nói không bị chặn lại, không bị hiểu sai, không phải đi kèm một lời xin lỗi phía trước.

Vậy còn bạn thì sao? Sự thẳng thắn trong bạn đang bị bọc trong lời xin lỗi, hay đã tìm được cách nói ra trọn vẹn điều mình muốn chia sẻ?

Lương Dũng Nhân, M.Ed, PCC